نظافت محیط های فرهنگی از موزه تا کتابخانه

نظافت محیط‌های فرهنگی؛ از موزه تا کتابخانه

حفظ تمیزی و نظافت در موزه ها و کتابخانه های ملی و بزرگ یکی از مهمترین کارهایی است که برای حفظ آثار تاریخی، فرهنگی و هنری می بایست به صورت مستمر و تخصصی انجام پذیرد. هرگز نمی توانید از روش ها و ابزارهای نظافت عمومی برای پاکسازی این مکان ها استفاده کنید. موزه ها و کتابخانه ها دربردارنده آثار مهم و ارزشمندی هستند که جزیی از میراث فرهنگی به شمار می روند و ضروری است که نظافت موزه ها و کتابخانه ها توسط افرادی که صرفا برای گردگیری تخصصی این محیط های فرهنگی آموزش دیده اند، انجام شود. در این مقاله از سایت ماهورا به روش های پاکسازی اصولی آثار هنری و محیط های فرهنگی و نکات کلیدی مرتبط با آن می پردازیم.

پاکسازی vitrine و آثار هنری

نظافت موزه ها و کتابخانه ها به دلیل دربرداشتن آثار تاریخی ارزشمند با قدمت چندین هزار ساله، یک کار بشدت تخصصی و حرفه ای می باشد زیرا کوچکترین خطا در عملیات پاکسازی می تواند منجر به از دست رفتن بخش مهمی از تاریخ و فرهنگ شود. در موزه ها بسیاری از آثار تاریخی درون ویترین ها نگهداری می شوند و لازم است که به صورت دوره ای بیرون و درون این ویترین ها گردگیری شود. پیش از انجام عملیات نظافت می بایست مجوز کتبی از کارشناسان ارشد موزه اخذ شود و یک بار قبل از پاکسازی و یک بار بعد از نظافت از تمامی آثار نظافت شده عکاسی خواهد شد تا مغایرت و سواستفاده ای رخ ندهد.

افرادی که وظیفه نظافت را بر عهده دارند می بایست از لباس نخی تمیز، ماسک FFP2 و دستکش نیتریل بدون پودر یا دستکش نخی سفید استفاده نمایند. برای نظافت سطح بیرونی ویترین ها از دستمال های مخصوص و فاقد پرز استفاده می شود اما برای گردگیری داخل ویترین، عملیات پاکسازی باید با نظارت مستقیم مسئولین موزه و ابزارهای تخصصی انجام شود تا آسیبی به آثار تاریخی وارد نشود. در این فرایند از تجهیزات مخصوص و دستگاه های پیشرفته استفاده می شود. در تمیزکاری ویترین ها استفاده از هرگونه مواد شوینده ممنوع می باشد.

برای نظافت ملایم آثار هنری مثل نقاشی ها، فرش ها و سایر اجسامی که داخل ویترین ها نگهداری نمی شوند می بایست از ابزارهای نظافتی مخصوص که برای این کار طراحی شده اند استفاده شود. نظافت این بخش نیز می بایست با نظارت کارشناسان موزه انجام شود تا آسیبی به این آثار با ارزش وارد نشود. نظافت مکان های تاریخی و موزه ها بایستی مطابق با استانداردهای بین المللی و بدون تماس مستقیم صورت پذیرد تا ضمن حفظ آثار و اصالت آنها، از آسیب دیدگی هایی که در اثر گرد و غبار و نور به آنها وارد می شود، جلوگیری شود.

کنترل رطوبت و دمای محیط

در محیط های فرهنگی چون موزه و کتابخانه از دستگاه هایی که به صورت منظم رطوبت و دمای محیط را پایش و کنترل می کند استفاده می شود. زیرا تغییرات شدید رطوبت و دما می‌تواند منجر به تورم، ترک‌خوردگی یا پوسیدگی آثار تاریخی و کتاب ها گردد. استانداردهای بین المللی دامنه رطوبتی را بین ۴۵ تا ۵۵ درصد و دمای محیط را از ۱۸ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد پیشنهاد کرده است. لذا در موزه ها و کتابخانه برای حفظ آثار می بایست از سیستم‌ های پایش دیجیتال و کنترل اتوماتیک تهویه و رطوبت ‌ساز استفاده شود.

با توجه به تاثیر مخرب تغییرات ناگهانی دما و رطوبت بر روی آثار تاریخی در موزه ها و کتابخانه از دیتالاگرها همراه با سیستم‌ های پیشرفته  HVAC برای پایش و کنترل دماو رطوبت محیط استفاده می شود تا از نوسانات دما و رطوبت جلوگیری شود.

نظافت بدون تماس مستقیم

با توجه به ارزش بالای آثار تاریخی، گردگیری تخصصی این اشیا و کتب قدیمی نباید با تماس مستقیم دست انجام شود. همان طور که گفتیم برای نظافت و گردگیری آثار تاریخی می بایست از روش های غیر مستقیم و بدون تماس استفاده شود که منجر به آسیب فیزیکی آنها نشود. دمنده های قوی هوا یکی از ابزارهایی است که در نظافت موزه ها از آن استفاده می شود. همچنین نیروهای نظافتی متخصص از برس ها و فرچه های نرم و مخصوصی که برای نظافت اجسام و اشیای حساس ساخته شده اند، استفاده می کنند.

نکات مهم در نظافت محیط‌های فرهنگی

حساسیت و ارزش بالای آثار فرهنگی در موزه‌ها و کتابخانه‌ها، موجب شده است که نظافت محیط های فرهنگی مثل موزه ها و کتابخانه با رعایت استانداردهای بین المللی و تجهیزات مخصوص و پیشرفته توسط نیروهای نظافتی آموزش دیده و مجرب انجام پذیرد. نیروهای نظافتچی که وظیفه نظافت ملایم  و گردگیری تخصصی موزه ها بر عهده دارند می بایست مطابق با توصیه ‌های شورای بین‌المللی موزه‌ها (ICOM) و سازمان‌ های حفاظتی میراث فرهنگی به پاکسازی این آثار تاریخی و هنری بپردازند.

علاوه بر موزه ها، نظافت کتابخانه و گالری های نقاشی و هنری نیز می بایست توسط افراد و نیروهای خدماتی آموزش دیده انجام پذیرد تا کوچکترین آسیبی به کتاب ها و آثار هنری وارد نشود. اما یافتن نیروهای خدماتی که به صورت تخصصی و حرفه ای نظافت این مکان ها را انجام دهند بسیار زمان بر و سخت خواهد بود. اما ماهورا در کنار شماست تا با ارائه خدمات نظافتی ویژه راهکاری برای حل این مساله باشد. کافی است وارد اپلیکیشن ماهورا شوید و درخواست خود را برای این نوع از نظافت که بسیار ویژه و تخصصی می باشد، ثبت نمایید.

بهره‌گیری از فیلترهای هوا برای کنترل گردوغبار

یکی از تجهیزاتی که به تمیز ماندن فضای داخلی محیط های فرهنگی و جلوگیری از ورود گرد و غبارها کمک می کند سیستم های تهویه پیشرفته مجهز به فیلترهای  HEPA  یا  ULPA  هستند. نصب این دستگاه ها در تمامی موزه ها و کتابخانه ها یک الزام و ضرورت است. دستگاه های تهویه به کمک فیلترهای تصفیه کننده هوا با جذب ذرات میکروسکوپی، آلرژن‌ها و باکتری‌ها، مانع از ورود این ذرات به داخل محیط می شوند. از این رو لازم است که تعویض فیلترها به صورت پیوسته و منظم انجام پذیرد. یکی از وظایف نیروهای نظافتی که وظیفه ی گردگیری تخصصی و نظافت موزه ها و کتابخانه ها را بر عهده دارند، بررسی و تعویض فیلترهای هوای دستگاه های تهویه می باشد.

نتیجه‌گیری
نظافت محیط های فرهنگی ماننده موزه ها و کتابخانه به دلیل حساسیت بالا برای حفظ آثار، می بایست به صورت تخصصی و با رعایت استانداردهای بین المللی صورت پذیرد. فرایند نظافت در موزه ها نیازمند کسب مجوز کتبی و با نظارت مستقیم کارشناسان مرمت انجام می پذیرد. از این رو افرادی که نظافت این محیط ها را بر عهده دارند می بایست به صورت تخصصی در این حوزه آموزش های لازم را دیده باشند و بتوانند با ابزارهای مخصوصی که در نظافت این مکان ها از آنها استفاده می شود، کار کنند. در نظافت موزه ها و کتابخانه ها از روش نظافت بدون تماس مستقیم و نظافت ملایم که به کمک دستگاه های دمنده و برس های نرم مخصوص است استفاده می شود. در موزه ها از سیستم های پایش دما دیجیتال و کنترل اتوماتیک تهویه و رطوبت ‌ساز  برای کنترل دقیق شرایط دما و رطوبت استفاده می شود.  لازم و ضروری است که فیلتر این دستگاه ها به صورت منظم تعویض گردد. نظافت محیط های فرهنگی یک پاکسازی ساده نیست بلکه یک نظافت بسیار تخصصی و حرفه ای می باشد که می بایست توسط افراد متخصص و آموزش دیده انجام پذیرد و ماهورا برای ارائه این خدمات ویژه در کنار شماست.